Αποκαλύπτοντας το Ταντρικό [μάντρα] Νόημα της Σούτρας

«Η Καρδιά της Σοφίας[1]»

του Σρι Σίμχα[2]

 

Υποκλίνομαι στον ευλογημένο Βαϊροτσάνα και στους Βούδες.
Υποκλίνομαι στις δύο μητέρες[3].
Υποκλίνομαι στη σάνγκα, την υπέρτατη σύναξη.
Σε όλους εσάς, βρίσκω καταφύγιο!

 

Για να περιβληθούν τα όντα με στοργική φροντίδα,
και να μην αποκοπούν ποτέ από τη συμπόνια,
θα εξαγάγω από τη σούτρα των τριών μεταδόσεων[4]
το νόημα του Μυστικού Μάντρα.
Θα το εξηγήσω σε εκείνους που διαθέτουν αριστεία και τύχη,
και θα το αποκρύψω από εκείνους που είναι προσκολλημένοι στη λογική.

 

Η εναρκτήρια φράση της σούτρας, «έτσι άκουσα μια φορά», αναφέρεται στο χρονικό υπόβαθρο της διδασκαλίας. Η φράση αποκαλύπτει ότι η διδασκαλία έλαβε χώρα μόνο κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή, και ότι η διδασκαλία δεν αποτελεί έκφραση προσωπικής, άμεσης γνώσης, αλλά ότι ακούστηκε από κάποιον άλλον. Από τα λόγια αυτά προκύπτει επίσης η βαθιά εξοικείωση του καταγραφέα με την ακρόαση και την αποστήθιση.

 

Ο «χρόνος» εδώ αναφέρεται στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή κατά την οποία είχαν συγκεντρωθεί οι κύριοι μαθητές του Βούδα. Συγκεκριμένα, η φράση «μια φορά» τονίζει ότι η διδασκαλία δεν δόθηκε πολλές φορές ούτε δόθηκε κομματιαστά σε διάφορες περιστάσεις. Δόθηκε μία φορά, σε αυτή τη μία χρονική στιγμή, όταν όλοι οι κύριοι μαθητές ήταν παρόντες.

 

Ο «Ευλογημένος» είναι ένα επίθετο για τον δάσκαλό μας. Γενικά, Ευλογημένος[5] σημαίνει εκείνος που έχει κατακτήσει τους τέσσερις μάρα (δαίμονες), κατέχει τις έξι τελειότητες και έχει υπερβεί όλες τις λανθασμένες αντιλήψεις. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, Ευλογημένος σημαίνει την κατάκτηση κάθε εμφάνισης και ύπαρξης, όπως τα πέντε σκάντα (σύνολα), [ανυψωμένα] μέσα στην κατάσταση της θεότητας. Κατανοώντας τη φύση της πραγματικότητας, ο Ευλογημένος έχει υπερβεί όλα τα αντικείμενα προσκόλλησης. Σε απόλυτο επίπεδο, Ευλογημένος σημαίνει την αβίαστη κατάκτηση όλων των φαινομένων της σαμσάρα και της νιρβάνα, μέσα στην ουσιαστική τους φύση. Ένα τέτοιο [ον] βαθμιαία κατέχει τη μεγάλη αυτογνωστική σοφία. Επειδή αυτή η σοφία δεν έχει εγγενή ύπαρξη, ο Ευλογημένος έχει υπερβεί όλα τα όρια της δυαδικής αντίληψης, φτάνοντας στο σημείο όπου ακόμη και οι έννοιες «σαμσάρα» και «νιρβάνα» δεν παραμένουν.

 

Η φράση «στη Ρατζαγκρίχα, στο βουνό της Κορυφής του Γύπα» υποδεικνύει τον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο δόθηκε η διδασκαλία. Η εξωτερική τοποθεσία της διδασκαλίας ήταν η Κορυφή του Γύπα, που μοιάζει με βουνό από πετράδια, μέσα στη Ρατζαγκρίχα, στο ανατολικό τμήμα της Μάγκαντα, την επικράτεια του βασιλιά Μπιμπισάρα. Λέγεται ότι όλοι οι Βούδες κατοικούν σε αυτό το κυκλικό βουνό σε σχήμα στούπας, και ως εκ τούτου είναι το πιο υπέρτατο απ’ όλα τα βουνά. Η εσωτερική τοποθεσία της διδασκαλίας είναι το Ακανίστα —«Πάνω από Όλα»— το οποίο ονομάζεται έτσι επειδή δεν έχει πέσει υπό την επιρροή της μορφής, των χαρακτηριστικών ή της προσκόλλησης. Η μυστική τοποθεσία της διδασκαλίας είναι η ίδια η επίγνωση, η καρδιά του αφυπνισμένου νου, ο τόπος όπου περιέχεται το σύνολο της σαμσάρα και της νιρβάνα.

 

Η φράση «μαζί με μια μεγάλη κοινότητα μοναχών και μια μεγάλη κοινότητα μποντισάτβα» περιγράφει τη συνοδεία που ήταν παρούσα κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας. Η εξωτερική συνοδεία είναι: μοναχοί που έχουν μποντιτσίτα[6] και αφοσίωση, και έτσι εστιάζουν σε ενάρετες ιδιότητες· μια μεγάλη κοινότητα όντων που τηρούν τον διαλογισμό, διατηρούν την ορθή θέαση και επιθυμούν να γίνουν μποντισάτβα· και μποντισάτβα που έχουν τη δύναμη να ωφελούν τους άλλους. Όλοι αυτοί, καθώς και άλλοι, είναι συγκεντρωμένοι μαζί, αποτελώντας μια ενιαία συνοδεία. Η εσωτερική συνοδεία είναι όντα του σαμπογκακάγια, όπως οι Βούδες των πέντε οικογενειών. Η μυστική συνοδεία είναι η αδιαίρετη ουσία της αυτογνωστικής σοφίας. Το Ντάρμα θα πρέπει να διδάσκεται σε μια τέτοια κατάσταση. Το Ντάρμα, ομοίως, μπορεί να χωριστεί σε εξωτερικό, εσωτερικό και μυστικό. Το εξωτερικό Ντάρμα είναι το Ντάρμα στο οποίο πρέπει κανείς να εκπαιδευτεί, όπως οι δέκα ενάρετες πράξεις. Το εσωτερικό Ντάρμα είναι το Ντάρμα της Μαχαγιάνα. Το μυστικό Ντάρμα είναι η σοφία που αποτελεί την καθαρή επίγνωση.

 

«Εκείνη την εποχή, ο Ευλογημένος εισήλθε σε μια απορρόφηση (διαλογιστική κατάσταση) πάνω στις κατηγορίες των φαινομένων, η οποία ονομάζεται "αντίληψη του βαθέος"».
Αυτό σημαίνει ότι εκείνη την στιγμή, όταν οι πέντε αριστείες[7] ήταν παρούσες και όταν είχε έρθει η ώρα για την ωρίμανση της συνοδείας, ο Ευλογημένος παρέμεινε χωρίς εννοιολογική εστίαση σε μια απορρόφηση πάνω στις κατηγορίες των φαινομένων — δηλαδή, τα εξωτερικά, εσωτερικά και μυστικά φαινόμενα. Με αυτόν τον τρόπο αντιλήφθηκε το βαθύ νόημα, τη μη ύπαρξη πραγματικών φαινομένων, με άλλα λόγια τη βαθιά κενότητα. Η εξωτερική απορρόφηση υποστηρίζεται από απτά πράγματα, η εσωτερική στερείται οντοτήτων και η μυστική δεν κάνει τέτοιες διακρίσεις.

 

Το κείμενο συνεχίζει:
«Την ίδια στιγμή, ο ευγενής Αβαλοκιτεσβάρα, ο μποντισάτβα και μεγάλο ον, έκανε την άσκηση της βαθιάς υπερβατικής σοφίας και είδε ότι τα πέντε σκάντα είναι κενά από φύση…»
Καθώς ο δάσκαλός μας παρέμενε στην απελευθερωμένη κατάσταση του νταρματά (της ίδιας της πραγματικότητας), ο Αβαλοκιτεσβάρα —ο πρώτος εκ της συνοδείας του— παράμεινε κι αυτός στην ίδια κατάσταση. Στο εξωτερικό επίπεδο, ο όρος μποντισάτβα αναφέρεται σε κάποιον που βρίσκεται στα στάδια της εκπαίδευσης· εσωτερικά, αναφέρεται σε κάποιον που βρίσκεται στα δέκα μπούμι (επίπεδα). Μυστικά, αναφέρεται στην ίδια την ουσία της καρδιάς. Εκείνος που ενσαρκώνει αυτά τα τρία επίπεδα ονομάζεται μεγάλο ον [μαχασάτβα]. Εναλλακτικά, μπορούμε να κατανοήσουμε τον όρο μποντισάτβα ως την κυριαρχία για το δικό του όφελος, και τον όρο μεγάλο ον ως την κυριαρχία για το όφελος των άλλων.

 

Γενικά, ο όρος «ευγενής» αναφέρεται σε κάποιον που έχει υψωθεί πολύ πάνω από τα πάθη και τον βούρκο της σαμσάρα. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, αναφέρεται στη συνοδεία του σαμπογκακάγια. Σε απόλυτο επίπεδο, αναφέρεται στην ουσία της επίγνωσης, το νταρμακάγια.

 

Ο Αβαλοκιτεσβάρα, ή «ο κύριος που βλέπει», έχει πραγματώσει το απόλυτο νόημα προς δικό του όφελος. Τώρα ατενίζει (avalokita) τους άλλους για να πραγματώσει το όφελός τους, γεγονός που δείχνει ότι είναι ικανός να διδάξει μαθητές οποιασδήποτε κλίσης. Είναι, επομένως, ο κύριος (iśvara) τόσο του εαυτού του όσο και του άλλου, ή της σαμσάρα και της νιρβάνα. Αυτό είναι το νόημα του ονόματός του.

 

Μέσα από την ενόραση των ιερών κειμένων, μπορεί κανείς να διδάξει τους τρόπους της σαμσάρα και της νιρβάνα, και μέσα από την ενόραση της λογικής αναλύει το απόλυτο νόημά τους. Μέσα από την ενόραση πέρα από κάθε σημείο αναφοράς, δεν κάνει απολύτως καμία διάκριση, πουθενά, και έτσι έχει πάει πέρα από τη σαμσάρα. Έχει πάει επίσης πέρα από την απαλλαγή από την οδύνη που είναι η νιρβάνα, και έτσι η συμπόνια ξεπηδά φυσικά. Αυτή η τελειότητα της σοφίας ή «ενόραση που έχει πάει πέρα» είναι βαθιά, επειδή η ουσία της δεν μπορεί να δειχθεί ως τίποτα συγκεκριμένο, είναι δύσκολο να διδαχθεί και υπερβαίνει τις αιτίες και τις συνθήκες. Η άσκηση είναι η κατανόηση αυτού του νοήματος. Και έτσι, η εξάσκηση είναι το να κοιτάζει κανείς την πραγματικότητα, ξανά και ξανά, χωρίς να εστιάζει εννοιολογικά σε τίποτα.

 

Το αντικείμενο που πρέπει να εξεταστεί είναι τα σύνολα (σκάντα), τα οποία προσδιορίζονται ως πέντε στον αριθμό. Σε γενικό επίπεδο, τα πέντε σύνολα είναι η μορφή, η αίσθηση, η αντίληψη, οι νοητικοί παράγοντες και η συνείδηση. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, τα πέντε σύνολα είναι οι Βούδες των πέντε οικογενειών· και οι πέντε ιδιότητες των πέντε σκάντα είναι οι πέντε ανυπέρβλητες σοφίες. Έτσι, τα πέντε σκάντα είναι καθαρά στην ουσία τους. Το να στοχάζεται κανείς διανοητικά τα σκάντα ως καθαρά, είναι ο τρόπος εκείνων που βρίσκονται σε εκπαίδευση. Το να τα βλέπει φυσικά ως καθαρά, είναι η πραγμάτωση του νοήματος.

 

Το αληθινό νόημα που πρέπει να γίνει κατανοητό εδώ είναι η κενή ποιότητα της πραγματικότητας. Αυτή δεν είναι η εξαρτημένη κενότητα, που είναι η απουσία ενός πράγματος μέσα σε ένα άλλο. Η κενότητα της μη ύπαρξης είναι σαν την ουσία της επίγνωσης και ούτω καθεξής· η κενότητα που επιφέρεται από την τετραπλή καταστροφή είναι το πιο ανεπαίσθητο σωματίδιο της ύλης· και η φυσική κενότητα είναι το ουσιώδες νόημα, η απουσία οποιασδήποτε πραγματικής οντότητας ή εννοιολογικής εστίασης. Από αυτές, η σοφία πέρα από εννοιολογικές αναφορές είναι το νόημα της όρασης[8].

 

Τώρα έρχεται η ερώτηση που ο Σαριπούτρα θέτει στον Αβαλοκιτεσβάρα:

«Τότε, μέσω της δύναμης του Βούδα, ο σεβάσμιος Σαριπούτρα είπε στον ευγενή Αβαλοκιτεσβάρα, τον μποντισάτβα και μεγάλο ον: "Πώς θα πρέπει να εκπαιδευτεί ένα τέκνο ευγενούς οικογένειας που επιθυμεί να ασκήσει τη βαθιά υπερβατική σοφία;"»

Το κείμενο διευκρινίζει «μέσω της δύναμης του Βούδα» επειδή είναι μέσω της δύναμης του Βούδα Σακυαμούνι που ο Αβαλοκιτεσβάρα απελευθερώθηκε και ο Σαριπούτρα απέκτησε το θάρρος να θέσει την ερώτησή του. Ο Σαριπούτρα είναι σεβάσμιος ή «νεανικός[9]» επειδή έχει φτάσει στην αιώνια νεανική αθάνατη κατάσταση, απαλλαγμένος από γέννηση και θάνατο. Το τέκνο ευγενούς οικογένειας αναφέρεται σε κάποιον που έχει εγκαταλείψει πλήρως οποιαδήποτε άλλη οικογένεια ή κοινωνική θέση και έχει προσχωρήσει στην οικογένεια του Βούδα Σακυαμούνι. Ο λόγος για τον οποίο έθεσε αυτή την ερώτηση είναι για να ωφελήσει τα αισθανόμενα όντα.

 

Το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Εάν ένας γιος ή μια κόρη ευγενούς οικογένειας, που φιλοδοξεί να ακολουθήσει το Μαχαγιάνα, επιθυμεί να ασκήσει το βαθύ νόημα της υπερβατικής σοφίας του μη-παρατηρήσιμου, ακριβώς όπως ο Αβαλοκιτεσβάρα, πώς θα πρέπει να εκπαιδευτεί και ποιες μεθόδους θα πρέπει να χρησιμοποιήσει;

 

Τότε, «ο ευγενής Αβαλοκιτεσβάρα, ο μποντισάτβα και μεγάλο ον, απάντησε στον σεβάσμιο Σαριπούτρα ως εξής» και έτσι άρχισε η διδασκαλία:

 

«“Ω Σαριπούτρα, ένας γιος ευγενούς οικογένειας ή μια κόρη ευγενούς οικογένειας που επιθυμεί να ασκήσει τη βαθιά υπερβατική σοφία, θα πρέπει να βλέπει τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο”». Με άλλα λόγια: «Οι επίδοξοι ασκούμενοι που ανήκουν στην οικογένεια της Μαχαγιάνα, είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες, οι οποίοι επιθυμούν να ακολουθήσουν το παράδειγμά μου και να ασκήσουν τη σοφία πέρα από κάθε σημείο αναφοράς, θα πρέπει να εκπαιδευτούν με αυτόν τον τρόπο…»

 

«Θα πρέπει να δουν ότι τα πέντε σύνολα (σκάντα) είναι κενά από φύση».

«Εφόσον τα πέντε συνηθισμένα σύνολα και ούτω καθεξής ήταν ανέκαθεν πρωταρχικά κενά, θα πρέπει να θεωρούνται κενά από φύση, ακριβώς όπως τα βλέπω εγώ, ο Αβαλοκιτεσβάρα!» Ο Αβαλοκιτεσβάρα το είπε αυτό για να εμπνεύσει πίστη και εμπιστοσύνη.

 

Στη συνέχεια, η φράση «η μορφή είναι κενότητα» προσδιορίζει την ουσία της μορφής ως την ίδια τη φύση της κενότητας. Η φράση «η κενότητα είναι μορφή» σημαίνει ότι, μέσω της αδιάλειπτης ποιότητας της επίγνωσης, η ίδια η κενότητα εμφανίζεται σαν να ήταν επίσης μορφή.

 

Η φράση «η μορφή δεν είναι κάτι άλλο από την κενότητα» υποδηλώνει ότι, πέρα από αυτή την κενή μορφή, δεν υπάρχει κανένα άλλο φαινόμενο που να ανήκει είτε στη σαμσάρα είτε στη νιρβάνα και που θα μπορούσε ενδεχομένως να εμφανιστεί. Δεν υπάρχει καμία εμφάνιση μορφής παρά μόνο ως η αδιάλειπτη ποιότητα της κενότητας.

 

Το κείμενο τώρα αναφέρει ρητά τα υπόλοιπα συστατικά. Ακριβώς όπως η μορφή ενυπάρχει με τον τρόπο που περιγράφηκε παραπάνω, έτσι θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ενυπάρχουν η αίσθηση, η αντίληψη, οι νοητικοί χαρακτηρισμοί και η συνείδηση.

 

Το κείμενο συνεχίζει με τη φράση: «“Επομένως, Σαριπούτρα, όλα τα ντάρμα (φαινόμενα) είναι κενότητα”».

Εξηγείται στον Σαριπούτρα ότι εφόσον, όπως συμβαίνει με τη μορφή, τα πάντα στη σαμσάρα είναι κενότητα και στερούνται συμπαγούς ύπαρξης, προκύπτει ότι όλα τα φαινόμενα της νιρβάνα είναι επίσης από τη φύση τους κενότητα. Το νόημα αυτής της κενότητας εξηγείται ως εξής: είναι χωρίς τα χαρακτηριστικά είτε της μορφής είτε της κενότητας· δεν παράγεται από οποιαδήποτε αιτία ή συνθήκη. Η ουσιώδης ποιότητά της είναι ότι δεν παρεμποδίζεται από τίποτα. Είναι εντελώς αμόλυντη από οτιδήποτε απολύτως. Από την ίδια την αρχή, δεν έπεσε ποτέ θύμα της προσκόλλησης είτε στο υποκείμενο είτε στο αντικείμενο. Δεν είναι επίσης μη αμόλυντο. Αυτό το ουσιαστικό νόημα δεν μπορεί ποτέ να μειωθεί από συνθήκες και, ομοίως, δεν μπορεί ποτέ να αυξηθεί από οποιεσδήποτε αιτίες.

 

«Επομένως, Σαριπούτρα», δεν υπάρχει τίποτα προς άσκηση ή κατάκτηση πέρα από αυτή την κενότητα που πρόκειται να παρατηρηθεί. Εφόσον η ίδια η μορφή είναι κενότητα, έτσι και η αίσθηση, η αντίληψη, οι νοητικοί χαρακτηρισμοί και η συνείδηση είναι όλα μη-δυαδικά. Ομοίως, οι πέντε αισθητήριες ικανότητες —μάτι, αυτί, μύτη, γλώσσα, σώμα— οι πέντε αντιληπτικές διαδικασίες και τα πέντε αντικείμενά τους —ορατή μορφή, ήχος, οσμή, γεύση και υφή— δεν βρίσκονται πουθενά. Από το στοιχείο του ματιού μέχρι το στοιχείο της νοητικής συνείδησης, όλα είναι χωρίς διάκριση.

 

Με τον ίδιο τρόπο, μέσα σε αυτό το ουσιαστικό νόημα δεν υπάρχει άγνοια και, επομένως, καμία αιτία για την εξάλειψη της άγνοιας. Μέσα σε αυτή την κενή ουσία δεν υπάρχουν γηρατειά ή θάνατος, και ως εκ τούτου καμία εξάντληση των αλληλοεξαρτώμενων κρίκων της γέννησης, των γηρατειών, της αρρώστιας και του θανάτου. Ομοίως, δεν υπάρχει πόνος που να σφυρηλατείται από τα πέντε δηλητήρια και καμία απαρχή της κατάστασης της απόλυτης οδύνης[10]. Έτσι, δεν υπάρχει παύση του πόνου που να οδηγεί στην ευδαιμονία. Επιπλέον, καθώς δεν υπάρχουν οντότητες της σαμσάρα προς άσκηση, δεν υπάρχει ούτε μονοπάτι που να οδηγεί στη νιρβάνα· ούτε υπάρχουν μονοπάτια και μπούμι (επίπεδα) στα οποία πρέπει κανείς να εκπαιδευτεί ή να διανύσει.

 

Δεν υπάρχουν συμβατικές πέντε σοφίες, διότι δεν υπάρχει άλλη επίτευξη πέρα από αυτό το ουσιαστικό νόημα. Εφόσον οι πέντε σοφίες ήταν ανέκαθεν παρούσες μέσα και από μόνες τους, δεν υπάρχει επίσης κανένας λόγος για μη-επίτευξη.

 

«“Επομένως, Σαριπούτρα, εφόσον οι μποντισάτβα δεν έχουν καμία επίτευξη, βασίζονται και παραμένουν στην υπερβατική σοφία”».
Εδώ, λέγεται στον Σαριπούτρα ότι, εφόσον δεν υπάρχει άλλη αιτία επίτευξης πέρα από το μονοπάτι, δεν υπάρχει επίσης άλλη επίτευξη πέρα από τον καρπό (την πραγμάτωση). Έτσι, εφόσον η υπερβατική σοφία είναι πέρα από κάθε σημείο αναφοράς, ονομάζεται «το πλήρες ντάρμα της ουσίας». Το αποτέλεσμα, λοιπόν, είναι να βασίζεται και να παραμένει κανείς ακριβώς σε αυτό!

 

«“Επειδή ο νους τους δεν είναι συσκοτισμένος, δεν έχουν φόβο. Υπερβαίνουν πλήρως το σφάλμα και φτάνουν στην τελική νιρβάνα”».
Αυτό υποδηλώνει ότι ο αληθινός καρπός ενυπάρχει μέσα και από μόνος του, δεν υπάρχει τίποτα πέρα από αυτόν. Έτσι, δεν υπάρχουν συσκοτιστικοί παράγοντες στον νου και, εφόσον δεν υπάρχει τίποτα προς επίτευξη αλλού, δεν υπάρχει επίσης φόβος λόγω αμφιβολιών. Όλοι οι ψευδείς τρόποι γνώσης ξεπερνιούνται, όλη η προσκολλημένη νόηση της σαμσάρα εξαφανίζεται και, ως εκ τούτου, επιτυγχάνεται η νιρβάνα, η κατάσταση της πλήρους φώτισης.

 

«Όλοι οι Βούδες κατά τη διάρκεια των τριών χρόνων αφυπνίζονται πλήρως στην ανυπέρβλητη, αληθινή, πλήρη φώτιση μέσω της υπερβατικής σοφίας».
Με αυτούς τους όρους, ο Αβαλοκιτεσβάρα εκθέτει τη μοναδική αιτία του καρπού, διότι δεν ισχύει ότι η επίτευξη είναι χωρίς αιτία. Οι Βούδες του παρελθόντος, του μέλλοντος και του παρόντος βασίζονται στο μη-παρατηρήσιμο· δεν έχουν άλλο αντικείμενο πέρα από την ανυπέρβλητη κατάσταση όλων των Βούδα. Έχουν τελειοποιήσει την αληθινή διδασκαλία και ούτω καθεξής· έφτασαν στη φώτιση καθαρίζοντας τα σκοτάδια προς την παντογνωσία (το προσωπικό όφελος) και κατανοώντας το ουσιώδες νόημα (το όφελος των άλλων)· και αφυπνίζουν πλήρως μέσα τους την εκδήλωση όλων των καλών ιδιοτήτων.

 

Στη συνέχεια έρχεται η διακήρυξη: «Σαριπούτρα, επομένως, το μεγάλο μάντρα της υπερβατικής σοφίας», υποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχει αιτία για επίτευξη πέρα από αυτό το ένα αντικείμενο εστίασης, αυτό το μοναδικό μέσο εξάσκησης και αυτόν τον τελικό καρπό. Αυτή είναι η υπέρτατη σοφία που πέρασε από τη σαμσάρα στην απέναντι όχθη. Και, αυτή η σοφία ονομάζεται «το μάντρα»· έχει πέντε ιδιότητες. Αυτή η σοφία ονομάζεται «μάντρα» επειδή ενυπάρχει από μόνη της και δεν εξαρτάται από τίποτα άλλο. Οι πέντε ιδιότητες του μάντρα είναι:

Επειδή γνωρίζει τον εαυτό του από μόνη του, είναι το μάντρα της μεγάλης ενόρασης.

Επειδή δεν μπορεί να απαγγελθεί σε άλλους, είναι ανυπέρβλητο.

Επειδή δεν μπορεί να εδραιωθεί ως οποιαδήποτε οντότητα, είναι ασύγκριτο με όλα τα χαρακτηριστικά· και επειδή η ουσία όλων των χαρακτηριστικών είναι οι ιδιότητές του, είναι ίσο με τη φύση της αδιαίρετης ουσίας.

Όταν αυτή η ουσία της καρδιάς πραγματωθεί, θα καταπραΰνει πλήρως όλα τα δεινά που προκύπτουν από λανθασμένες συλλήψεις.

Επειδή το νόημα του μάντρα ενυπάρχει πέρα από κάθε σημείο αναφοράς, είναι αδιάψευστο και, ως εκ τούτου, πρέπει να είναι γνωστό ως η αλήθεια, η ίδια η ουσία της καρδιάς.

 

Αμέσως μετά, ο Αβαλοκιτεσβάρα διακήρυξε αυτό το μάντρα, το οποίο εμπεριέχει την ολότητα της υπερβατικής σοφίας.

 

Το Tadyathā σημαίνει «είναι έτσι», υποδηλώνοντας ότι όλα τα πράγματα της σαμσάρα και της νιρβάνα είναι ίδια στην ουσία τους: είναι ίδια στο ότι είναι μη-παρατηρήσιμα, είναι ίδια στο ότι είναι αδιαίρετα και έχουν την ίδια αμετάβλητη φύση.

 

Το Oṃ σημαίνει ότι οτιδήποτε εμφανίζεται ως τα πέντε δηλητήρια μέσα στην αντίληψη της σαμσάρα, και όλα όσα εμφανίζονται ως οι πέντε Βούδες των πέντε οικογενειών κατά τη στιγμή του καρπού (της πραγμάτωσης), εμφανίζονται μόνο σε έναν λανθασμένο νου και δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτά στην πραγματικότητα.

 

Το Gate gate[11]. Συνειδητοποιώντας ότι η σοφία δεν ενυπάρχει πουθενά αλλού, κάποιος έχει πάει —gate— στην απέναντι όχθη και έχει φτάσει στον καρπό προς δικό του όφελος. Ομοίως, έχει επίσης διανύσει τα μπούμι—gate— για το όφελος των άλλων.

 

Το Pāragate[12] σημαίνει ότι κάποιος έχει φτάσει στον υψηλότερο δυνατό στόχο προς δικό του όφελος και δεν υπάρχει τίποτα άλλο να ελπίζει κάπου αλλού.

 

Το Pārasaṃgate[13] σημαίνει ότι το υψηλότερο και πιο εξυψωμένο όφελος των άλλων έχει τελειοποιηθεί, πηγάζοντας από τη συμπόνια που εστιάζει στα αισθανόμενα όντα. Εκείνος που έχει φτάσει στην τελειότητα σε αυτό, θα εκδηλωθεί ως νιρμανακάγια σε όσους έχουν καθαρίσει το κάρμα τους, και ως σαμπογκακάγια σε όσους έχουν καθαρή φύση.

 

Το Bodhi είναι η ποιότητα της αδιάλειπτης συμπόνιας, η οποία εμφανίζεται στα όντα ως το νόημα της υπερβατικής σοφίας.

 

Το Svāhā σημαίνει ότι οι νόες είναι εκ φύσεως απελευθερωμένοι. Δηλαδή, είναι απελευθερωμένοι από την ίδια τους τη φύση. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο να αναζητηθεί, καμία άλλη ουσιώδης οδηγία πέρα από αυτήν.

 

Επομένως, ακολουθεί η οδηγία: «Σαριπούτρα», όλοι εσείς «θα πρέπει να εκπαιδευτείτε στη βαθιά υπερβατική σοφία με αυτόν τον τρόπο».

 

«Αμέσως μετά, ο Ευλογημένος βγήκε από εκείνη την απορρόφηση και επαίνεσε τον Αβαλοκιτεσβάρα, τον μποντισάτβα και μεγάλο ον: "Εύγε!"»

Έτσι καταλαβαίνουμε ότι, μόλις ο Αβαλοκιτεσβάρα τελείωσε τη διδασκαλία του προς τον Σαριπούτρα, ο Ευλογημένος εξήλθε από την απορρόφηση μέσω της οποίας είχε ωριμάσει τη σύναξη και είχε προκαλέσει το ξεδίπλωμα της διδασκαλίας. Επαίνεσε τον Αβαλοκιτεσβάρα, λέγοντας: «Εφόσον η διδασκαλία σου είναι το αδιάψευστο ιερό Ντάρμα που έχω διδάξει, είναι εξαιρετική! Αυτή η διδασκαλία είναι πράγματι εξαιρετική, ω γιε ευγενούς οικογένειας, αφού είναι ο στόχος για τον εαυτό σου και επίσης ο στόχος για τους άλλους. Η διδασκαλία μου ότι η βάση, το μονοπάτι και ο καρπός είναι εκ φύσεως παρόντα, είναι αυτή! Ευγενή Αβαλοκιτεσβάρα, ακριβώς όπως δίδαξες στον Σαριπούτρα, τα αισθανόμενα όντα θα πρέπει να ασκούν τη βαθιά υπερβατική σοφία, την πρωταρχική σοφία που είναι εγγενώς παρούσα μέσα μας». Αυτά είναι τα λόγια που ειπώθηκαν απευθείας από τον Ευλογημένο.

 

Η επόμενη φράση, «Και τότε, ακόμη και οι Τατάγκατα θα χαρούν», υποδηλώνει ότι, εφόσον τα λόγια που ειπώθηκαν απευθείας από τον Ευλογημένο και τα ευλογημένα λόγια που ειπώθηκαν από τον Αβαλοκιτεσβάρα βρίσκονται σε συμφωνία, όλοι οι Τατάγκατα χάρηκαν με αυτή την αρμονική διδασκαλία.

 

«Όταν ο Ευλογημένος είπε αυτό, ο σεβάσμιος Σαριπούτρα και ο ευγενής Αβαλοκιτεσβάρα, ο μποντισάτβα και μεγάλο ον, μαζί με ολόκληρη τη σύναξη και τον κόσμο των θεών, των ανθρώπων, των ασούρας και των γκαντάρβας, χάρηκαν».

Αυτή η περιγραφή αναδεικνύει τη χαρά και την αγαλλίαση ολόκληρης της σύναξης για το νόημα αυτών των αρμονικών λόγων του Ντάρμα, που ειπώθηκαν από τον Βούδα και τον εκπρόσωπό του, τον ευγενή Αβαλοκιτεσβάρα. Εν κατακλείδι, όλοι όσοι ήταν συγκεντρωμένοι εκεί —οι τέσσερις συνοδείες, ο έξοχος Ίντρα, βασιλιάς των θεών, ο Βεματσίτρα, βασιλιάς των ασούρας, ο Παντσασίκα, βασιλιάς των γκαντάρβας και ούτω καθεξής— όλοι προσέφεραν τον έπαινό τους._

 

 

 

 

 

Εδώ ολοκληρώνεται το σχόλιο του Σρι Σίμχα, που είναι λιτό σε λέξεις και βαθύ σε νόημα, και το οποίο, σαν το πιο λαμπερό λυχνάρι, αποκάλυψε στον Βαϊροτσάνα το νόημα του Μυστικού Μάντρα της Σούτρας «Η Καρδιά της Σοφίας».

 

Ο Ατσάρια Βαϊροτσάνα δίδαξε μεταγενέστερα αυτό το σχόλιο στον Βασιλιά Τρι Σονγκ ντέτσεν και στον γιο του, σε μια εποχή που είχε αναδυθεί αλαζονεία στον νου πολλές σχετικά με την άσκηση του ντάρμα των χαρακτηριστικών.

 

Μετάφραση από τη Samye Translations, 2019 (μετ. Maitri Yarnell, Peter Woods και Stefan Mang, επιμ. Libby Hogg). (Το ριζικό κείμενο πολλές Σούτρας πολλές Καρδιάς βασίζεται στη μετάφραση του Adam Pearcey). Πολλές ευχαριστίες στον Thomas Doctor για την ευγενική παροχή προτάσεων και διευκρινίσεων.

 

 

 

https://www.lotsawahouse.org/indian-masters/shri-simha/heart-sutra-commentary

K.X 2026

Οι υποσημειώσεις είναι του κειμένου

 εκτός αυτών σε πλάγια γραφή που είναι απαντήσεις ΑΙ για δική μου χρήση

---

[1] Ο όρος «μάντρα» εδώ αναφέρεται στα ιερά κείμενα των τάντρα. Επομένως, αυτό το σχόλιο αποτελεί μια ερμηνεία του ταντρικού νοήματος της Σούτρας της Καρδιάς.

[2] Ο Śrī Siṃha (επίσης γνωστός ως Shri Singha ή Śrīsiṃhaprabha, "Σεβάσμιος Λέων") είναι ένας από τους σπουδαιότερους Ινδούς δασκάλους και μεταφραστές βουδιστικών κειμένων του 8ου αιώνα. Θεμελιώδης φιγούρα στη μετάδοση του Dzogchen στο Θιβέτ, υπήρξε ο κύριος δάσκαλος των θρυλικών μορφών Padmasambhava, Vimalamitra και του μεταφραστή Vairotsana.

[3] Φαίνεται ότι ως «δύο μητέρες» εννοούνται η Πρατζναπαραμίτα (η θηλυκή θεότητα που αποτελεί την ενσάρκωση της υπερβατικής σοφίας) και το Ντάρμα.

[4] Αυτό υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη σούτρα φέρει την ευλογία και των τριών ειδών σούτρα:

Αυτών που ειπώθηκαν απευθείας από το στόμα του Βούδα (zhal nas gsungs pa’i bka’)

Αυτών που ειπώθηκαν μέσω της ευλογίας του Βούδα (byin gyis brlabs pa’i bka’)

Αυτών που ειπώθηκαν κατόπιν εντολής ή εξουσιοδότησής του (rjes su gnang ba’i bka’)

[5] Εδώ ο συγγραφέας εξηγεί τη σημασία του όρου «Ευλογημένος» (bhagavat στα σανσκριτικά, bcom ldan ‘das στα θιβετιανά), αναλύοντας την κάθε συλλαβή ξεχωριστά. Για τον σκοπό αυτό, το σχόλιο ακολουθεί τη σειρά των θιβετιανών συλλαβών και την κοινή θιβετιανή κατανόηση του όρου — όπως αυτή συναντάται, για παράδειγμα, στο «Λεξικό των Δύο Τόμων» (sgra sbyor bam po gnyis pa). Σύμφωνα με αυτήν, ο «Ευλογημένος» ερμηνεύεται ως εκείνος που κατακτά (bcom), κατέχει (ldan) και υπερβαίνει (‘das).

[6] monks who aspire and have interest

[7] Οι «πέντε αριστείες» είναι ο τέλειος χρόνος, ο τέλειος τόπος, ο τέλειος δάσκαλος, η τέλεια συνοδεία και η τέλεια διδασκαλία, όπως αναλύθηκαν παραπάνω.

[8] 1. Η «εξαρτημένη κενότητα» (Η απουσία ενός πράγματος μέσα σε ένα άλλο)

Τι σημαίνει: Είναι η κοινή, καθημερινή λογική του «άδειου». Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το ποτήρι είναι κενό από νερό» ή «το δωμάτιο είναι κενό από ανθρώπους».

Γιατί δεν είναι το απόλυτο νόημα: Επειδή αυτή η κενότητα βασίζεται στην ύπαρξη των πραγμάτων. Για να πεις ότι το ποτήρι είναι άδειο από νερό, πρέπει πρώτα να υπάρχουν το ποτήρι και το νερό ως ξεχωριστές ιδέες. Δεν αγγίζει την ίδια την ουσία της πραγματικότητας.

2. Η «κενότητα της μη ύπαρξης» (Σαν την ουσία της επίγνωσης)

Τι σημαίνει: Αναφέρεται σε πράγματα που δεν έχουν καμία υλική υπόσταση, όπως ο χώρος (το διάστημα) ή η ίδια η συνείδηση και οι σκέψεις μας. Δεν μπορείς να πιάσεις, να δεις ή να μετρήσεις μια σκέψη στο εργαστήριο.

Γιατί δεν αρκεί: Αν και πλησιάζει περισσότερο στην άυλη φύση του νου, αν παγιδευτούμε εδώ, μπορεί να πέσουμε στον μηδενισμό — να νομίζουμε δηλαδή ότι τίποτα δεν υπάρχει και ότι όλα είναι ένα «απόλυτο σκοτεινό κενό» ή ένα τίποτα.

3. Η «κενότητα που επιφέρεται από την τετραπλή καταστροφή» (Το πιο ανεπαίσθητο σωματίδιο)

Τι σημαίνει: Αυτή είναι η επιστημονική ή φιλοσοφική προσέγγιση μέσω της αποδόμησης. Αν πάρουμε ένα υλικό αντικείμενο (π.χ. ένα τραπέζι) και το σπάσουμε σε κομμάτια, μετά σε ξύλα, μετά σε μόρια και τελικά στα μικρότερα υποατομικά σωματίδια (κβάντα), το «τραπέζι» εξαφανίζεται. Η ύλη αναλύεται και «καταστρέφεται» νοητικά μέχρι να φτάσουμε στο πιο μικρό σωματίδιο που δεν αναλύεται άλλο.

Γιατί δεν αρκεί: Επειδή αυτή η κενότητα απαιτεί να κάνουμε πνευματικά μαθηματικά και αναλύσεις. Είναι μια θεωρία του μυαλού, όχι ένα ζωντανό βίωμα.

4. Η «φυσική κενότητα» (Το ουσιώδες νόημα)

Τι σημαίνει: Αυτό είναι το αποκορύφωμα. Σημαίνει ότι τα πράγματα, το σώμα μας και οι σκέψεις μας είναι κενά από μόνα τους, ακριβώς έτσι όπως είναι τώρα, χωρίς να χρειάζεται να τα σπάσουμε σε σωματίδια και χωρίς να σημαίνει ότι είναι το απόλυτο «τίποτα».

Είναι η «απουσία οποιασδήποτε πραγματικής οντότητας ή εννοιολογικής εστίασης». Τα πράγματα εμφανίζονται μπροστά μας (τα βλέπουμε, τα ακούμε), αλλά δεν έχουν καμία «συμπαγή», μόνιμη και ανεξάρτητη ύπαρξη. Είναι σαν τα αντανακλάσεις του φεγγαριού πάνω στο νερό ή σαν ένα όνειρο.

[9] ο Σαριπούτρα είναι σεβάσμιος/πρεσβύτερος, αλλά με έναν «νεανικό» τρόπο, επειδή ο νους του έχει επιστρέψει στην άφθαρτη, πρωταρχική του κατάσταση που δεν γερνάει ποτέ

[10] Η «απόλυτη οδύνη» (saṃkliṣṭa στα σανσκριτικά, kun nas nyon mongs στα θιβετιανά) αναφέρεται στην κατάσταση όπου κάποιος κυριαρχείται από τα πρωτεύοντα και δευτερεύοντα καταστροφικά συναισθήματα. Είναι, με άλλα λόγια, ένας εναλλακτικός τρόπος για να περιγραφεί η σαμσάρα.

[11] Κυριολεκτικά: «πήγε, πήγε».

[12] Κυριολεκτικά: «πέρασε στην απέναντι όχθη».

[13] Κυριολεκτικά: «πέρασε πλήρως στην απέναντι όχθη».